Momenteel (1 april 2026) staan 8799 edities uit onze collectie in de databank, die in totaal bijna 30.000 edities telt. De edities worden beschreven volgens internationaal vastgelegde regels en op basis van autopsie van bestaande exemplaren. Er worden dus geen beschrijvingen geïmporteerd uit catalogi of andere databanken. Daardoor is de wetenschappelijke kwaliteit van de beschrijvingen en de interne consistentie van de hele databank uitzonderlijk hoog. Onderzoekers, bibliothecarissen, antiquaren en bibliofielen gebruiken de STCV als een bijzonder gezaghebbend referentiewerk.
Een medewerker van BibliothecairErfgoed.be reist door Vlaanderen om in grote en kleinere erfgoedbibliotheken exemplaren te beschrijven, beschrijvingen te controleren en eventueel mensen op te leiden om zelf aan de slag te gaan. Daarnaast voegen ook catalografen van verschillende instellingen zelf exemplaren en edities uit hun collectie toe. In de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is inmiddels de volledige zeventiende eeuw verwerkt – nieuwe aanwinsten worden meteen toegevoegd aan de STCV. Ook de collectie incunabelen is, via het deelproject IMPRESSVM, volledig ontsloten. Voor de zestiende eeuw is het werk halfweg. Achttiende-eeuwse edities zijn sporadisch toegevoegd.
Naast zorgen voor accurate beschrijvingen, kan de databank ook gebruikt worden voor vergelijkend onderzoek. Zo zijn we er trots op met onze 8799 edities de grootste collectie in de STCV te zijn, op de voet gevolgd door de Universiteitsbibliotheek van Gent met 7254 edities. Niet minder dan 5499 van die edities zijn bovendien digitaal beschikbaar – al zijn dat niet allemaal exemplaren uit de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. Inhoudelijk is meer dan de helft van de edities (4913) Nederlandstalig, terwijl er 3387 Latijnse werken en 1320 Franse uitgaven uit onze collectie in de STCV zitten. Doordat werken soms meertalig zijn, zit er in de cijfers een klein beetje overlap.
Een andere vaststelling is het grote overwicht van twee bijzondere publicatietypes. Met 1921 edities zijn overheidspublicaties de absolute winnaar. Het cijfer benadrukt het grote belang van onze collectie stedelijke en regionale ordonnanties (de vermaarde plakkaten). Als stedelijke instelling is het onze opdracht om alle publicaties van de stad Antwerpen te verzamelen, en dat blijkt dus ook uit de cijfers van de STCV. Daarnaast is er een opmerkelijk aantal (1591) publicaties die onder de noemer ‘tijdgeschriften’ vallen. Het betreft publicaties over actuele onderwerpen, zoals nieuwstijdingen, pamfletten en andere opiniërende geschriften.
De komende jaren zullen we nog vele honderden edities aan de STCV toevoegen. We proberen de zestiende eeuw te vervolledigen, en gaan daarna aan de slag met de achttiende eeuw. Ondertussen houden we natuurlijk ook de nieuwe aanwinsten uit de zeventiende eeuw up to date. Samen met BibliothecairErfgoed.be en tientallen andere erfgoedbibliotheken in Vlaanderen werken we zo verder aan het in kaart brengen van de Vlaamse boekproductie in de periode van de handpers.
En de STCN
Het grote voorbeeld van de Short Title Catalogus Vlaanderen, de databank voor boeken gedrukt binnen het huidige Vlaanderen inclusief Brussel voor 1 januari 1801, is de STCN: de Short Title Catalogue, Netherlands. Dit ‘grote zusje’ van de STCV bestaat al meer dan veertig jaar, en vormt de retrospectieve nationale bibliografie van Nederland voor de periode van 1453 tot 1801. De STCN (https://data.cerl.org/stcn/_search) bevat meer dan 280.000 edities op basis van zo’n 650.000 exemplaren uit bibliotheken in Nederland en daarbuiten.
Ook de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience bezit Nederlands drukwerk. Jarenlang verzamelde onze bibliotheek de Nederlandse letterkunde, ook die uit de zestiende tot de achttiende eeuw. Bovendien is de geschiedenis van Vlaanderen en Nederland met elkaar vervlochten. In totaal werden al exemplaren van 2455 edities uit de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience toegevoegd aan de STCN. Meestal gaat het dan om edities waarvan al een beschrijving in de databank zit, waar ons exemplaar wordt aan toegevoegd. Maar in een aantal gevallen gaat het om zeer zeldzame of unieke exemplaren.
Meer dan 150 Nederlandse boeken uit de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience bleken nog niet ontsloten te zijn in de STCN. In maart 2026 kwam een team van vijf STCN-medewerkers daarom naar Antwerpen om alvast een deel daarvan te beschrijven. Daarbij werd onze eigen catalograaf oude drukken ook opgeleid om zelf toevoegingen te doen aan de STCN-databank. Voortaan zullen deze zeldzame Nederlandse drukken dus via de STCN ook onder de aandacht gebracht worden van Nederlandse en internationale onderzoekers.
Steven Van Impe
09/06/2026