Voorjaar
We mochten opnieuw een aantal gulle schenkers op ons pad ontmoeten, die de collectie van de Erfgoedbibliotheek konden verrijken met heel boeiend materiaal. Zo kwam de veelzijdige boekencollectie van Tuur Van Wallendael terecht op onze rekken. Van Wallendael (Borgerhout, 29 september 1938 – Antwerpen, 18 november 2009) was jarenlang Wetstraatjournalist voor de BRT. In 1989 maakte hij de overstap naar de politiek. Als socialistisch politicus was hij actief - in het Vlaams Parlement, de Senaat en de stad Antwerpen (als ombudsman, gemeenteraadslid en schepen). (Een omvangrijk deel van) zijn collectie werd ons geschonken door zijn echtgenote, Linda Deprez. De collectie-Van Wallendael bevat Nederlandse en wereldliteratuur, kunstboeken en werken over de Antwerpse, Belgische en Europese geschiedenis in het Nederlands, het Engels en het Frans. Elk boek uit de collectie bevat een ex libris (een gestempelde uil) en is door Van Wallendael gesigneerd. Veel boeken bevatten aan Tuur (en vaak ook aan zijn echtgenote Linda) gerichte opdrachten.
Ook het fonds van de Antwerpse uitgeverij Pandora vond een nieuw onderkomen in de Erfgoedbibliotheek. Deze uitgeverij, in 1990 opgericht door André Bollen (Antwerpen, 1936), publiceerde de voorbije decennia een bijzonder fonds uit met de focus op Antwerpen en veel aandacht voor kunstuitgaven, gaande van monografieën tot tentoonstellings- en oeuvrecatalogi. De publicaties van Pandora handelen over de stad Antwerpen, haar typische wijken en bezienswaardigheden (de haven, Zurenborg, het Schoonselhof, de Zoo…) en haar geschiedenis (o.a. de postbedeling, Red Star Line). Daarnaast bracht ze uitgaven uit over (vooral Antwerpse) kunstenaars onder wie Henry van de Velde, Alfred Ost, Floris en Oscar Jespers, Henri van Straten en Paul Joostens.
Oprichter Bollen, die Pandora in 2009 overliet aan zijn medewerker, de jurist en bedrijfseconoom Christophe Valkeniers (Antwerpen, 1984), bezorgde de Erfgoedbibliotheek een exemplaar van elk uitgegeven boek, in alle beschikbare edities (Nederlands- en Franstalige versies, soft- en hardcovers, enzovoort). In totaal gaat het om 460 publicaties. Al die publicaties maken deel uit van de collectie-Pandora. Het archief werd overgemaakt aan het Letterenhuis.
Daarnaast verwelkomden we met veel enthousiasme een hele reeks uitgaven van het legendarische Antwerpse Toneelfonds Janssens, een naam als een klok in het Vlaamse amateurtheater. Deze Antwerpse toneeluitgever en -boekhandel publiceerde vanaf 1876 ontelbare toneeluitgaven en groeide uit tot de belangrijkste toneeluitgever in de Nederlanden. Eind 2020 viel het doek over het familiebedrijf en werd de zaak overgedragen aan P. Stoop en zijn team. Voormalig zaakvoerder Jessica Janssens schonk de Erfgoedbibliotheek een exemplaar van alle uitgaven die nog ontbraken in onze collectie. Zo konden we onze bestaande theatercollectie, die al erg uitgebreid was, maximaal vervolledigen.
De reeks bevat werk van lokale Vlaamse auteurs, met titels als Ruwe liefde van Reimond Stijns en Gestampte petaters mee ajuin: klucht in drie bedrijven over broedermin en zusterliefde van de Gentse komiek Romain Deconinck, maar ook toneelteksten van grote namen als Cyriel Buysse (Het gezin van Paemel), Hugo Claus (Phaedra) en Walter Van den Broeck (Groenten uit Balen). Daarnaast zijn ook wereldberoemde theaterteksten, zoals Romeo en Julia, Ibsens Peer Gynt en Edward Albees Wie is er bang van Virginia Woolf, vertegenwoordigd. Een ware goudmijn voor zowel toneelgezelschappen op zoek naar inspiratie als theaterwetenschappers!
We kochten ook heel wat bijzondere werken aan, waarvan we er hier enkele voor het voetlicht halen. Zo verwierven we een schitterende ets van Jan Cox, die gevat is in een litho van Pierre Alechinsky en vergezeld is van een gedicht van Hugo Claus, dat begint met de verzen ‘Genoeg gebedeld / genoeg gekwaakt’. Alechinsky en Claus maakten dit werk in 1997 ter nagedachtenis van hun overleden vriend.
Ook de uitgave van Un Mâle van de Brusselse naturalistische auteur Camille Lemonnier (1844-1913) is prachtig. Un Mâle veroorzaakte bij het verschijnen in 1881 een schandaal in katholieke en conservatieve kringen vanwege de pornografische inslag. We kochten een fraaie lila boekband met geometrische figuren uit 1921 die vijfendertig originele lithografieën in kleur van de Waalse schilder/graveur Roméo Dumoulin (1883-1944) bevat.
Zomer
Vlak voor de zomer konden we onze collectie pulpliteratuur aanvullen met een uitgebreide verzameling pulpboekjes voor de jeugd. We ontvingen onder andere een reeks Kapitein Ricardo’s. De boekjes, over de avonturen van de RAF-piloot Victor Vincent, avonturen in het ‘Wilde Westen’ en andere zogenaamd typische ‘jongensonderwerpen’, werden indertijd op grote schaal verspreid en gelezen maar zijn vandaag nagenoeg onvindbaar.
Daarnaast konden we ook onze deelcollectie onder-de-toonbankliteratuur aanvullen dankzij een schenking van het Stadsarchief Turnhout. Naast aanvullingen op onze bestaande verzamelingen van bijvoorbeeld Jo Durand en De Mascotte konden we ook nieuwe nieuwe pulpreeksen en auteurs toevoegen aan de collectie. Een leuke aanvulling is bijvoorbeeld de Charming-reeks, met afleveringen met sprekende titels als Brandende Zinnen, Liefde is geen Koehandel en Geen Wellust, maar Liefde. De reeks bevat onder andere werk (onder pseudoniem) van de tragisch gestorven Antwerpse cultauteur Roger Van de Velde (1925-1970), van wie de biografie Deze wereld is geen ergernis waard door Ellen Van Pelt recent verscheen bij Uitgeverij Vrijdag.
Van een andere gulle schenker kregen we Humoradio’s uit de periode 1944-1946. Humoradio is de voorloper van het huidige weekblad Humo. Dankzij deze schenking konden we enkele hiaten in onze historische collectie wegwerken. We zijn echter nog op zoek naar de vroegste Humoradio’s uit de periode 1936-1940. Wie thuis nog oude nummers uit die periode heeft liggen, mag ons zeker contacteren …
Voorts kochten we heel wat bijzondere werken aan, gaande van speciale Uilenspiegel-uitgaven tot Sinterklaasboekjes. Een erg mooie aanvulling op onze collectie zijn eenenzestig afleveringen van het legendarische Bulkboek uit de jaren zeventig. Bulkboeken zijn goedkoop uitgegeven heruitgaven van literaire werken of thema-afleveringen over een specifiek literair thema of een Nederlandse of Vlaamse auteur. Ze hadden vaak erg fotogenieke covers. Hele generaties scholieren hadden een abonnement op het blad en konden zo kennismaken met de Nederlandse literatuur, van Paul van Ostaijen en Anna Blaman tot Hugo Claus. We zijn overigens nog steeds naarstig op zoek naar exemplaren uit de jaren tachtig en negentig.
Naast al die literaire aanwinsten konden we, met behulp van bevriende antiquaren, ook een reeks inplakalbums uit de tweede helft van de vorige eeuw verwerven. Het verzamelen van plaatjes voor die albums was ooit een erg populaire bezigheid van jongeren. Dit soort albums, die werden uitgegeven door bedrijven als Chocolaterie César en Côte d’Or, doen vandaag erg gedateerd aan. Tegelijk bieden ze een unieke inkijk in de manier waarop men destijds naar de wereld keek.
Najaar
We vulden ook onze collectie oude drukken aan, met onder meer de schitterende atlas van de Zeventien Provinciën De vyerighe colom. Ook hiervoor kregen we de steun van het Dotatiefonds. De handzame atlas werd in 1660 gedrukt door de Amsterdamse uitgever Jacob Aertszoon Colom (1600-1673) en bevat fraaie, met de hand ingekleurde afbeeldingen van onze gewesten. Voor hedendaagse ogen valt de oriëntatie van sommige kaarten op: afhankelijk van het onderwerp en de bladspiegel kon men besluiten het noorden niet aan de bovenkant van de kaart te leggen. De atlas is niet alleen een mooie aanvulling op de atlassencollectie van de Erfgoedbibliotheek, maar hij treedt ook in directe dialoog met een ander collectiestuk. Twee jaar geleden verwierf de Erfgoedbibliotheek namelijk een Franstalige versie, met op de titelpagina het adres van de Antwerpse uitgever Godtgaf II Verhulst. Nader onderzoek en vergelijking van de beide exemplaren moet uitwijzen of het om een roofdruk gaat, dan wel of Colom en Verhulst samenwerkten om de kosten te delen en de distributie te vergemakkelijken.
