Notebohmlezingen 2025

Martin Schoups

Meesters van de straat
Antwerpen is een verdeelde stad en dat is al een hele lange tijd zo. In Meesters van de straat toont Martin Schoups hoe Antwerpen in de loop van de negentiende eeuw de meest gepolariseerde stad van het land werd. Liberalen en conservatieven vlogen elkaar in de haren. De bitse schoolstrijd zette de stad onder hoogspanning. Maar ook op andere terreinen werd het hommeles. Politieagenten kregen het zwaar te verduren in de volksbuurten van de stad. Tijdens stakingen zaten stakende arbeiders ‘onderkruipers’ achterna om hen hardhandig mores te leren. Blote vuisten, gebroken ramen, getier en gebrul: dit boek neemt je mee langs woelige Antwerpse straten en pleinen. Betogers en stakers lopen er kriskras door elkaar. Aan de hand van talloze kleine artikeltjes uit de krantencollectie van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience reconstrueert de auteur de sfeer van al die betogingen, stakingen en vechtpartijen in de stad.   

Vanwaar die strijd, vraag dit boek zich af. In die jaren – het laatste kwart van de negentiende eeuw – was de stad letterlijk uit haar voegen gebarsten. De oude stadsmuren waren verdwenen, nieuwe stadsdelen ontwikkeld, en de bevolking was in twintig jaar tijd verdubbeld. Die stormachtige ontwikkelingen zetten traditionele ideeën over gemeenschap en identiteit op de helling. Van wie was de stad? Wie hoorde er bij de stad en wie niet? Als ingebeelde 'spiegel van de gemeenschap' vormden de Antwerpse straten het brandpunt van deze strijd. Laat je meevoeren door een verdeelde stad onder hoogspanning.  

Tine De Koninck

Een bijzonder liedboek voor Dorothea de Berti
In 2023 kon de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience het liedboek voor de Antwerpse Dorothea de Berti verwerven, een uniek manuscript dat in 1621 werd samengesteld ter gelegenheid van haar verloving. Dit prachtig gekalligrafeerde album weerspiegelt de artistieke en literaire smaak van de elite in de Zuidelijke Nederlanden, met Franse hofliederen, liefdesemblemen en poëzie van grote dichters. Tijdens deze lezing wordt de inhoud en cultureel-historische context van dit waardevolle handschrift besproken. Ze wordt muzikaal begeleid door het vocaal ensemble Lyra Antiqua o.l.v. Jan Van Elsacker en luitist Tom Van Eygen van de Podiumacademie Lier, die enkele liederen uit het handschrift laten weerklinken.  

Jeroen Cornilly

Het verlangen naar zee
De Belgische kust ontwikkelde zich in de loop van de negentiende eeuw tot een belangrijke vakantiebestemming voor een elitair publiek uit vijf continenten. Na de Eerste Wereldoorlog werd het de vakantiebestemming bij uitstek van zowat elke Belg. Tweehonderd jaar vakantie aan zee heeft zijn sporen nagelaten in het verstedelijkte landschap van de kust. Architecten uit heel België leverden een belangrijke bijdrage aan hoe de kust evolueerde en er vandaag nog uitziet. De aanwezigheid van al deze architecten – soms met één gebouw, soms de spiegel van een architectencarrière – maakt dat de Belgische kust een boeiende staalkaart van de Belgische architectuurgeschiedenis biedt.

Aline Sax

Negentien Negentien - van trauma tot fictie
Op 11 november 1918 zwegen de wapens. Maar de oorlog was niet voorbij. Voor zij die hem hadden meegemaakt, brak een moeilijke tijd aan van verwerking. Hoe bouw je je leven weer op? Hoe geef je alles wat je hebt meegemaakt een plaats? Hoe vind je een evenwicht tussen verdergaan en herinneren? Die vragen stellen de personages zich in de nieuwe roman van Aline Sax. Het boek schetst een ontroerend beeld van de Westhoek in het eerste jaar na de Eerste Wereldoorlog. Een plek waar Britten en Belgen, burgers en militairen, levenden en doden met elkaar in contact kwamen. In deze lezing schildert Aline Sax aan de hand van de bronnen die ze voor haar onderzoek gebruikte een beeld van deze fascinerende periode en licht ze toe hoe historisch onderzoek op een invoelbare manier tot fictie herwerkt kan worden, zonder de historische waarachtigheid te verliezen.

Joanna Van der Heyden

Les armes de la critique
Tussen 1830 en 1880 speelden muziekjournalisten een invloedrijke rol in het muzikale en maatschappelijke leven. Ze begeleidden luisteraars in hun muzieksmaak en presenteerden muziek als een middel tot sociale regulering, terwijl ze ook ruimte lieten voor roddel en sensatie. Vanuit een overwegend antiklerikale, liberale en stedelijke invalshoek droegen zij bij aan het sociale en politieke discours. Hun positie stelde hen in staat om burgerlijke normen te verspreiden en de waardering voor de West-Europese muziekcultuur te bevorderen. Vrouwelijke musici en publiek werden getoetst aan conventies; emancipatorische stemmen klonken nauwelijks. De muziekpers bewaakte als het ware de burgerlijke identiteit.

Thijs Porck

Een manuscriptenmoordmysterie: fragmenten van het psalmenboek van een middeleeuwse prinses?
In de 16e en 17e eeuw werden stroken perkament uit middeleeuwse handschriften hergebruikt ter versteviging van boekbanden. Die handschriftfragmenten (maculatuur) vormen de aanleiding voor spannend onderzoek. Als ware detectives maken onderzoekers gebruik van kleine aanwijzingen om de lotgevallen van het oorspronkelijke middeleeuwse handschrift te reconstrueren.

In deze lezing kijken we naar fragmenten die in boekbanden in Engeland, Duitsland, Polen en Nederland zijn gevonden en allemaal onderdeel vormden van een handschrift met Oudengelse glossen. Ze vormen het begin van een fascinerende puzzeltocht: een manuscriptenmoordmysterie dat mogelijk verband houdt met de Engelse prinses Gunhild die in de 11e eeuw naar Vlaanderen vluchtte.

Eric Rinckhout en Ben Majchrowicz

Letter by Letter (By the Woolfs’ Hands)
Voor het eerst worden alle 34 titels samengebracht die door Virginia en Leonard Woolf zelf met de hand zijn gezet, gedrukt, gebonden èn uitgegeven. Deze vroege uitgaven van de Hogarth Press zijn een zeldzaamheid in de literaire en bibliofiele wereld. De originele omslagen en illustraties, ontworpen door Bloomsbury-kunstenaars Vanessa Bell en Duncan Grant, geven elk boek een uitgesproken visuele identiteit. Door hun beperkte oplage en unieke vormgeving worden deze werken vandaag beschouwd als gegeerde kunstwerken. 
>> Terugblik op de expo 

Herbeluister alle lezingen