Twee unieke Erasmusdrukken
Met de steun van het Dotatiefonds voor Boek en Letteren kocht de Erfgoedbibliotheek in 2018 twee Antwerpse zestiende-eeuwse drukken aan met teksten van Erasmus. Beide werken zijn gedrukt door Michiel Hillen van Hoochstraten. Hij was één van de belangrijkste Antwerpse drukkers in de eerste helft van de zestiende eeuw. In zijn hele carriere drukte hij meer dan 500 titels, waarmee hij de productiefste drukker van de Nederlanden was. Eén van zijn succesauteurs was de grote humanist Desiderius Erasmus. Alleen al in het jaar 1526 drukte hij niet minder dan 13 van diens werken.
Met steun van het Dotatiefonds voor Boek en Letteren, de gezamenlijke vriendenvereniging van de Erfgoedbibliotheek en het Letterenhuis, werden twee van deze werken die samen in één boekband zijn ingebonden, aangekocht. In het eerste werk, de Hyperaspistes, neemt Erasmus voor het eerst duidelijk stelling in tegen Maarten Luther. Aanvankelijk had Erasmus, zoals veel humanisten, sympathie voor de kerkhervormingen die Luther voorstelde. Na lang aarzelen sprak hij zich echter uit tegen de scheuring in de kerk. In België bezit enkel de Koninklijke Bibliotheek van België een exemplaar van dit belangrijke werk.
Het tweede werk, het Colloquiorum familiarium auctarium, is een voortzetting van de Colloquia, een door Erasmus in 1518 gepubliceerd schoolboek met dialogen om beter latijn te leren. Inhoudelijk leerden de scholieren tegelijkertijd de humanistische waarden kennen. Dit boek werd één van Erasmus meest succesvolle uitgaven, en deze uitgave van 1526 is duidelijk bedoeld om achter een eerdere editie van de Colloquia gevoegd te worden. Er is wereldwijd maar één enkel exemplaar bekend, in de erfgoedbibliotheek van Emden in Duitsland.
17/04/2018
Zeldzame incunabel: Het "Liber de arte loquendi et tacendi" van Albertanus van Brescia
Het boek werd geveild op een veiling van Arenberg Auctions (Brussel). Het Dotatiefonds vult hiermee een lacune op in de collectie van de Erfgoedbibliotheek: van deze belangrijke middeleeuwse tekst, die verschillende keren in Antwerpen gedrukt werd, was tot nu toe geen enkel exemplaar in Antwerpen beschikbaar.
Albertanus van Brescia (c. 1195 – c. 1251) was een Italiaans notaris en advocaat die gespecialiseerd was in het geven van juridisch advies. Tijdens een periode als krijgsgevangene begon hij zijn gedachten op papier te zetten en werd hij ook schrijver. Zijn werk vertrekt steeds vanuit zijn eigen professionele leven, dat hij in een breder perspectief plaatst. Dat is ook het geval in dit Liber de arte loquendi et tacendi (‘Boek over de kunst om te spreken en te zwijgen’). Daarin beschouwt Albertanus de rol van de notaris: die moet weten wanneer hij zijn klanten raad moet geven, maar ook wanneer hij moet zwijgen en hen moet laten beslissen. Vanuit dat vertrekpunt filosofeert hij over gelijkaardige beroepen, en over de rol van professionele specialisten in het publieke leven. Die nieuwe beroepsgroep kreeg toen in Italië meer invloed, omdat de overheid steeds meer beroep op hen ging doen om een functionerende administratie uit te bouwen.
Het Liber de arte loquendi et tacendi was een zeer populaire tekst in de middeleeuwen, en oefende onder andere invloed uit op auteurs als John Gower, Geoffrey Chaucer, Christine de Pizan en onze eigen Jan van Boendale (c. 1280 – c. 1351), die als schrijver in dienst van de stad Antwerpen een gelijkaardig profiel had als Albertanus van Brescia. Boendale zou een gelijkaardige tekst op rijm geschreven hebben, getiteld Hoe men ene stat regeren sal.
In de eerste eeuw van de boekdrukkunst verschenen er enkele tientallen edities van Abertanus’ Liber de arte loquendi et tacendi. Gerard Leeu drukte er in Antwerpen minstens vijf, dit is zijn tweede editie. Ook andere drukkers uit de (Zuidelijke) Nederlanden legden de tekst op hun persen. Waarschijnlijk was hun doelpubliek de groeiende stedelijke ambtenarij, die op zoek ging naar een eigen identiteit en daarvoor onder andere vroeg-humanistische modellen zocht.
28/01/2019
Het 'Cruijdeboeck' van Dodoens
We ontvingen een vervroegd kerstgeschenk van onze vriendenvereniging, het Dotatiefonds voor Boek & Letteren. Dankzij hun steun zijn we nu de trotse eigenaar van een icoon uit de Vlaamse boekdrukkunst.
Rembert Dodoens (1517-1585) moet niet meer voorgesteld worden: het ‘Cruijdeboeck’ van deze Mechelse botanicus is een monument van de Vlaamse boekdrukkunst. Honderden houtsneden illustreren het boek met afbeeldingen van de plant, zijn bladeren, wortels, bloemen en vruchten. Van elke plant gaf Dodoens de naam in verschillende talen, tot Grieks en Arabisch toe, en vermeldde hij de geneeskrachtige werking.
In een tijd waarin pijnstillers niet bestonden en dokters en apothekers enkel voor de ‘happy few’ toegankelijk waren, was het ‘Cruijdeboeck’ voor menig Vlaming een redder in nood. Het boek kende een enorm succes in binnen- en buitenland. Dankzij het Dotatiefonds voor Boek en Letteren kan de editie van 1563 nu ook geraadpleegd worden in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (cat.nr. 837235).
12/12/2018
