Overslaan en naar de inhoud gaan

Aanwinsten | voorjaar 2024

Collectie

De voorbije maanden konden we onze collectie opnieuw verrijken met een aantal zeldzame nieuwe aanwinsten. We lichten er twee uit. Er is een boek uit 1533 waarin de auteur fulmineert tegen Hendrik VIII. En er is Remco Camperts debuutbundel Ten Lessons with Timothy (1950) die hij uitgaf in eigen beheer.

Remco Campert, Ten Lessons with Timothy (1950)

Via het antiquariaat Artistiek Bureau (Groningen) verwierven we onlangs Remco Camperts zeldzame debuut Ten Lessons with Timothy uit 1950. De destijds 21-jarige dichter en jazzliefhebber vernoemde zijn eersteling naar de gelijknamige plaat van de jazzpionier Dizzy Gillespie. In de gedichtencyclus schetst Campert een bar winterlandschap, waarin de bevroren daken “spiegels alleen voor de sterren” zijn. Het titelpersonage Timothy wordt aangeraden om liever “naar het teveel aan muziek” te luisteren. 

Campert gaf de bundel uit in eigen beheer toen hij net in Parijs woonde. Zijn vriend Rudy Kousbroek drukte 25 exemplaren op een vloeistofduplicator. Die probeerden ze op de Parijse boulevards te verkopen aan Nederlandstalige toeristen. De bundel was lange tijd vrijwel onvindbaar en ook nu zijn er slechts een handvol exemplaren van bekend. Dat beschrijft antiquair Nick ter Wal in het essay over zijn zoektocht naar de overgebleven exemplaren (uitgegeven in 2016 ter begeleiding van de facsimile-editie door antiquariaat en uitgeverij Demian).

Net als de andere overgeleverde exemplaren is ook ons exemplaar gesigneerd als ‘nummer één’. Een grapje van Campert, die naar eigen zeggen iedereen een ‘nummer één’ gunde. Interessant is verder dat ons exemplaar vol staat met correcties en aandachtsstreepjes. Die zijn afkomstig van collega-dichter en poëzieredacteur Ad den Besten (1923-2015), de voormalige eigenaar. Den Besten zou Campert in 1951 begeleiden bij de samenstelling van zijn officiële poëziedebuut Vogels vliegen toch. Ook op Ten Lessons with Timothy had hij een duidelijke visie, zo blijkt uit de sporen die hij in de bundel heeft achtergelaten. Ons exemplaar is daarmee niet alleen een zeldzaam vroeg bewijs van Camperts literaire kunnen als jonge dichter, maar ook van de kritische blik van een van zijn eerste redacteurs.

Philalethes Hyperboreus, In anticatoptrum suum ... (1533)

In een Londens antiquariaat kochten we een uiterst zeldzaam exemplaar van de eerste editie van een boekje dat fel gekant is tegen het traktaat A Glasse of the Truthe uit 1532. In dat traktaat betoogde de Engelse koning Hendrik VIII (1491-1547) dat zijn eerste huwelijk ongeldig was met de bedoeling om zijn tweede huwelijk met Anna Boleyn (ca. 1501-1536) te rechtvaardigen. De auteur van ons boekje schreef onder het pseudoniem ‘Philalethes Hyperboreus’, ‘de waarheidslievende man uit het Noorden’, een reactie op deze Glasse of the Truthe. Hij weerlegt de argumenten waarmee Hendrik VIII zijn voorgestelde echtscheiding van Catharina van Aragon (1485-1536) rechtvaardigt. Het boekje werd in 1533 in Antwerpen gedrukt bij Michiel Hillen van Hoochstraten. Ons exemplaar bevat bijzondere herkomstmerken van twee bekende boekenverzamelaars: een ex-libris van de Antwerpse drukker Jean-Baptiste Verdussen (1698-1773) en een gouden supralibros met het wapen van de Britse politicus Thomas Grenville (1755-1846).

Het traktaat A Glasse of the Truthe uit 1532 was een belangrijke publicatie in de vroege propagandacampagne van de Engelse koning Hendrik VIII. Met die campagne wilde hij de tenietdoening van zijn eerste huwelijk met Catharina van Aragon verdedigen en zich losweken van het oppergezag van de paus in Rome. Hij was van mening dat het koninklijk huwelijk ongeldig was en voerde aan dat niemand mocht trouwen met de weduwe van zijn broer, wat hij zelf dus had gedaan. In zijn ogen had de paus geen dispensatie (ontheffing) mogen verlenen voor zijn eigen huwelijk op grond van de graad van verwantschap.

Wie achter het pseudoniem Philalethes Hyperboreus schuilt is niet zeker; er bestaan twee plausibele pistes en één minder waarschijnlijke. De meest waarschijnlijke wijst in de richting van de Spaanse geleerde en humanist Juan Luis Vives (1492-1540). Hij was een goede vriend en raadgever van Catharina van Aragon en de leermeester van prinses Mary I (1516-1558), de dochter van Hendrik VIII en Catharina van Aragon. Prinses Mary I staat ook wel bekend als ‘Bloody Mary’ vanwege haar vervolging van protestanten in een vergeefse poging om het rooms-katholicisme in Engeland te herstellen na de dood van haar vader.

De tweede piste leidt ons naar de biechtvader van prinses Mary I, de franciscaan William Peyto (ca. 1485-1558). Begin 1532 hekelde Peyto in het openbaar de echtscheiding van koning Hendrik VIII ter verdediging van koningin Catharina en hield hij vol dat Hendrik VIII niet kon huwen met Anne Boleyn. Peyto werd gevangengenomen en enkele maanden later verbannen uit Engeland. Hij week uit naar de Nederlanden en verbleef enkele jaren in Antwerpen.

De derde, minder waarschijnlijke piste suggereert de Duitse humanist Johannes Cochlaeus (1479-1552) een vooraanstaande rooms-katholieke tegenstander van Maarten Luther. Hij had in 1535 een pamflet tegen koning Hendrik VIII gepubliceerd. Wie de auteur ook is, het boekje brengt ons direct in het midden van de propagandapolitiek rond de huwelijksperikelen van koning Hendrik VIII.

Meld je aan voor de nieuwsbrief