Nieuwe Tijdingen van Abraham Verhoeven
De Erfgoedbibliotheek bezit ongeveer 400 titels gedrukt door Abraham Verhoeven, de eerste krantenuitgever van de Zuidelijke Nederlanden. Op een klein aantal losse nieuwsberichten en pamfletten na zijn het allemaal Nieuwe Tijdingen, uit het begin van de zeventiende eeuw. In totaal verschenen minstens 1.336 verschillende Tijdinghen. Alle afleveringen uit de periode januari 1620 – juni 1625 zijn door ons scanatelier gedigitaliseerd. In onze catalogus vind je een lijst van alle afleveringen in ons bezit.
De Nieuwe Tijdinghen kunnen in zekere zin als de vroegste 'krant' van de Zuidelijke Nederlanden worden beschouwd. De Antwerpenaar Abraham Verhoeven (1575-1652) drukte tussen 1620 en 1629 met een zekere regelmaat nieuwspamfletten in zijn atelier aan de Lombardenvest. Omdat deze publicaties allemaal een andere titel hadden, aanvankelijk niet genummerd waren en niet op een vaste weekdag verschenen, gaat het formeel niet om een krant. Pas in 1629, toen Verhoeven begon met de Wekelijcke Tijdinghen, kon van een echte krant gesproken worden.
De nieuwspamfletten van Verhoeven waren bijzonder experimenteel, zeker in vergelijking met andere nieuwspublicaties uit dezelfde periode. Verhoeven gebruikte steevast illustraties en gaf zijn kranten wervende koptitels, terwijl de kranten van zijn concurrenten er uitermate saai uitzien. Waar die andere kranten zich beperkten tot een droge opsomming van feiten, was Verhoeven meer te vergelijken met de moderne opiniepers: hij was een vurig aanhanger van de Spaanse, katholieke overheid en bespotte de protestantse vijand voortdurend.
Abraham Verhoeven werd dan ook beschermd door een exclusief monopolie van de aartshertogen Albrecht en Isabella. Zijn krant diende dus als spreekbuis van het wereldlijke en kerkelijke gezag. Hoe die propaganda in zijn werk ging werd al onderzocht door wetenschappers uit binnen- en buitenland. De digitalisering van deze krantjes maakt diepgaander onderzoek mogelijk.
Gazette van Antwerpen
Lang voor er in Antwerpen sprake was van de huidige Gazet van Antwerpen verscheen er al een Gazette van Antwerpen. Het eerste nummer onder die titel verscheen op 3 januari 1719, maar de krant bestond al veel langer. De allereerste aflevering was waarschijnlijk al in 1635 van de persen gerold, met de titel Extra-ordinarisse post-tydinghen. Van die eerste jaargangen zijn nagenoeg alle afleveringen verloren gegaan.
Aan het einde van de zeventiende eeuw heette deze krant de Antwerpsche dijnsdaegsche (of vrijdaeghsche) post-tijdinge. Ze kwam dus twee keer per week uit. De oudste aflevering in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience dateert van 28 augustus 1691. Vanaf 1700 bezitten we voor de meeste jaren een min of meer volledige jaargang, tot en met het allerlaatste nummer dat verscheen op 6 maart 1804.
De volledige reeks van de Gazette van Antwerpen, van 1719 tot en met 1804, vind je hier. De beschikbare jaargangen van de eerdere titel, de Antwerpsche post-tijdinge, staan hier. Daarnaast zijn er nog enkele losse afleveringen uit de periode voor 1700. Het overzicht vind je via de catalogus.
Meer weten?
- Andrew Pettegree, The invention of news. How the world came to know about itself. New Haven, Conn., 2014
- Andrew Pettegree, 'Tabloid Values. On the Trail of Europe's First News Hound', in: Richard Kirwan en Sophie Mullins (eds.): Specialist Markets in the Early Modern Book World. Leiden, 2015
- Arthur der Weduwen, Dutch and Flemish newspapers of the seventeenth century, 1618-1700. Leiden, 2017
